TRẢI NGHIỆM VĂN HÓA CHỢ PHIÊN TẠI SƠN TÂY THƯỢNG – ĐIỂM NHẤN NGHỆ THUẬT VÀ BẢN SẮC GIỮA ĐẠI NGÀN

Chương trình được thiết kế nhằm tái hiện trọn vẹn nét đẹp đời sống sinh hoạt, tinh thần và các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc thiểu số vùng cao. Nơi đây, không chỉ là nơi trao đổi hàng hóa mà còn là không gian văn hóa sống động, đặc sắc, nơi lưu giữ phong tục, tập quán và bản sắc đặc trưng của cộng đồng các dân tộc Kinh, Hre, Cadong,….

Trong dòng chảy của nhịp sống hiện đại, việc khôi phục và phát huy giá trị của chợ phiên tại mỗi địa bàn đang góp phần kết nối cộng đồng, mở ra hướng đi hài hòa giữa bảo tồn di sản văn hóa gắn với phát triển du lịch, tạo sinh kế bền vững cho người dân.

Những ngày có chợ phiên, khi hoàng hôn buôn xuống, trên các con đường vắt những lưng chừng núi, từng nhóm người đã vội vàng xuống núi, tìm về chợ. Người ở bản xa đi từ lúc gà rừng vừa eo óc gáy sáng, sương mờ chưa tỏ mặt người. Người ở bản gần thì rảo bước chân mau khi mặt trời vừa kịp nhú núi. Trên lưng họ là gùi hàng đựng đầy những sản vật của gia đình nuôi trồng, làm ra được.

Trong thung lũng, nơi rẻo cao hay bên hạ nguồn con suối, từ buổi chiều cho đến tối chợ phiên đều mang trong mình vẻ đẹp mộc mạc, giản dị, nguyên sơ nhưng hội tụ đa sắc màu văn hóa của các cộng đồng dân tộc, kết tinh giá trị văn hóa bản địa. Trong tâm thức của đồng bào vùng cao, chợ phiên là “điểm hẹn” gặp gỡ, kết nối mọi người nên từ người già đến trẻ nhỏ, ai cũng khoác lên mình những bộ trang phục truyền thống đẹp nhất, rực rỡ nhất.

Những bó rau dớn xanh mướt, gần 10 búp chuối rừng, những đọt măng cùng một giỏ nấm rừng tươi, bà Nguyên Thị Nương trú tại xã Sơn Tây cho biết, những sản phẩm này đều thu hái trong rừng từ ngày hôm trước nên giữ được nguyên vị tươi ngon. Bán được bao nhiêu thì bán, không hết thì lại mang về để gia đình sử dụng. Được đi chợ phiên, gặp gỡ người quen là vui lắm rồi.

Chợ phiên Sơn Tây Thượng, tổ chức vào ngày thứ thứ 5 tuần thứ 2 và thứ 5 tuần thứ 4 hàng tháng. Từ lâu, chợ đã trở thành nơi hội tụ văn hóa, ẩm thực, những sản phẩm đặc trưng vùng miền của đồng bào các dân tộc. Dễ bắt gặp nhất trong chợ là các loại rau rừng, củ, quả, các loại măng, nếp nương, cơm lam, thịt khô, gà nướng, rượu Cốt Tửu Chuối,... Đến với chợ phiên này, ngoài việc khám phá, trải nghiệm không gian văn hóa vùng cao, nét tinh tế trong các món ăn, thức quà đậm đà bản sắc, lạc mắt vào sắc màu thổ cẩm, du khách còn được xem các chàng trai say sưa trình diễn múa Chiêng - loại nhạc cụ truyền thống của đồng bào Cadong

Chính quyền địa phương xác định việc mở chợ phiên là hướng đi quan trọng nhằm thúc đẩy kinh tế hộ gia đình, đồng thời tạo nền tảng cho du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng. Chợ phiên Sơn Tây Thượng không chỉ dừng lại ở hoạt động mua bán, trao đổi hàng hóa, nâng cao giá trị sản phẩm, tạo thu nhập cho người dân mà còn là điểm tựa để gắn kết cộng đồng của các xã và hồi sinh văn hóa vùng cao..

Từ chức năng trao đổi hàng hóa, lưu giữ ký ức, truyền tải văn hóa, gắn kết cộng đồng và mở ra cơ hội phát triển kinh tế, mỗi chợ phiên trở thành “bảo tàng sống” của văn hóa dân tộc - nơi mà mỗi con người là một mảnh ghép tạo nên bức tranh đa sắc; mỗi sản phẩm, mỗi món ăn đều mang theo dấu ấn riêng của từng dân tộc.

Giữa nhịp sống hiện đại đang len lỏi vào từng bản làng, những phiên chợ vùng cao, vẫn giữ cho mình nhịp riêng - chậm rãi nhưng sâu lắng, giản dị nhưng đầy sức sống; qua đó góp phần làm nên bản sắc riêng của vùng cao.